Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Anna Walentynowicz. Solidarność. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Anna Walentynowicz. Solidarność. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 29 sierpnia 2010

Jeszcze Walentynowicz

30 rocznicę powstania Solidarności uczciłem już odpowiednią notką na tym blogu, ale kiedy widzę, jak każdy dzień przynosi nowe kłamstwa i nowe wysiłki zmierzające do tego, by maksymalnie rozmawiać ten obraz, czuję, że nie ma takiego słowa, takiego gestu i takiego krzyku, który potrafiłby zadośćuczynić temu, co się wokół nas wyprawia. Niedawno, w jednej z telewizyjnych wypowiedzi, Jadwiga Staniszkis wyraziła opinię, że Lech Wałęsa powinien jednak wziąć udział w obchodach rocznicowych, nawet jeśli tylko po to, by oddać hołd poległej w Smoleńsku Annie Walentynowicz. Dziś ani nie wiem, czy on coś w tej sprawie zrobił, czy planuje zrobić, i tym bardziej co to takiego może być – i szczerze mówiąc, kompletnie mnie to nie interesuje – ale patrząc jak System sam ze sobą się ściga by, skoro już trzeba mówić o tak zwanych zapomnianych bohaterach, można by było taką Annę Walentynowicz umieścić w kontekście o nazwie „Kobiety Solidarności”, obok takich postaci jak Henryka Wujec, Henryka Krzywonos, czy Janina Jankowska, i w ten sposób problem rozwiązać, wiem, że cokolwiek oni zrobią, to i tak w efekcie wszystko jak zawsze należeć już będzie tylko do nas.
I pomyślałem o tym zdjęciu, które obok zdjęcia Grzegorza Przemyka, ozdabia ten blog niemal od samych jego początków. I przyszło mi też do głowy, że z całą pewnością jest dużo osob, które przyszły tu stosunkowo niedawno i mogą nawet nie wiedzieć, że owemu zdjęciu od początku przecież towarzyszył odpowiedni wpis. Wpis dla Anny Walentynowicz. Wpis na którego początku stało właśnie to zdjęcie. Zdjęcie najpiękniejsze. Zdjęcie, które, jeśli idzie o ten solidarnościowy wymiar naszej historii, stanowi jej faktyczny początek i koniec. I dziś myślę sobie, że ja ten stary, sprzed dwóch już niemal lat wpis mogę tu powtórzyć. Cóż to szkodzi? A może wręcz przeciwnie, coś komuś pomoże? Zobaczmy.

W Rzeczpospolitej na dzisiejszy weekend, artykuł o Annie Walentynowicz. Przeciętny zwyczajny artykuł przedstawiający sylwetkę historycznej postaci. Żadnych rewelacji, suche fakty, parę opinii. Standard.
Jest jednak zdjęcie. Duże, kolorowe zdjęcie pani Walentynowicz. Nie znam się na fotografii, a przynajmniej nie na tyle, żeby autorytatywnie stwierdzić, że to zdjęcie jest wybitne, a inne już nie tak wybitne, a na dodatek jeszcze powiedzieć, co sprawia, że któreś z nich jest udane, a inne już nie tak udane. Patrzę jednak na to zdjęcie od dzisiejszego ranka i nie mogę oderwać od niego oczu.

I zastanawiam się, czy gdyby na nim nie stała Anna Walentynowicz, tylko ktoś inny, czy byłbym wciąż pod takim wrażeniem. Czy siła tego zdjęcia leży w postaci, którą przedstawia, czy w kunszcie Michała Szlagi, który je wykonał? Ciekawy też jestem, czy Walentynowicz pozowała do tego zdjęcia, czy po prostu tak sobie stanęła przed kamerą, a ten pan Szlaga zrobił to jedno zdjęcie.
Tak czy inaczej, efekt jest taki, że na zdjęciu jest ten smutny, szary teren Stoczni, sfotografowany w prostej perspektywie, a na pierwszym planie, w samym środku stoi Anna Walentynowicz, siwa, w okularach, w skromnym płaszczu, podparta na jednej inwalidzkiej kuli. Ani smutna, a nie wesoła, ani zamyślona. Stoi i patrzy prosto w oko kamery.
A może jednak chodzi o to miejsce? Czy możliwe, że to ten fragment Stoczni Gdańskiej, nędzny, zapomniany, byle jaki, nadaje mu ten niezwykły charakter? Nie wiem. Faktem jest, że patrzę na to zdjęcie, jak na obraz i myślę sobie, że gdyby ktoś postanowił zrobić z niego plakat i sprzedawać go razem z plakatami, które są do kupienia w empikach, by je następnie ludzie oprawiali w antyramy i wieszali na ścianach swoich mieszkań, to ja bym sobie takie zdjęcie kupił. Kupiłbym sobie to zdjęcie, bo ono na mnie robi takie wrażenie, jak zdjęcia starych już Rolling Stonesów, albo jak video Boba Dylana Subterranean Homesick Blues. Najpiękniejszy pop świata.
No ale tu jest jeszcze coś. To nie jest Bob Dylan, ani nawet piękny Mick Jagger. Tu jest Anna Walentynowicz - nie część pop-kultury, lecz część historii. I to najbardziej dramatyczna część historii. Historii najbardziej dramatycznej z możliwych. I jeszcze ten życiorys.
Pisze Małgorzata Subotić, autorka artykułu o Annie Walentynowicz, a ja nie mam powodu, żeby te informacje kwestionować:
„Urodziła się na Wołyniu. Gdy miała dziesięć lat, we wrześniu 1939 roku, została sierotą, ojciec zginął, krótko potem zmarła matka. Skończyła tylko cztery klasy szkoły. Przygarnęła ja rodzina sąsiadów, którzy po wojnie opuścili kresy i osiedlili się pod Gdańskiem. Tam mieli gospodarstwo. A ona, kilkunastoletnia dziewczynka, była traktowana jak siła robocza, a nie człowiek. Walentynowicz wspomina, że pracowała od czwartej rano do północy. Nigdy z „państwem" nie jadła przy wspólnym stole, nawet w Wigilię. By nie czuć się samotnie, spędzała ją w stajni, z końmi. Była też bita. Wreszcie zdecydowała się uciec do Gdańska. Zaczęła od pracy w fabryce margaryny. Ale zamarzyła się jej stocznia, skończyła kurs i została spawaczem. Pracowała jako spawacz przez kilkanaście lat, dopiero gdy zachorowała na raka, poprosiła o przeniesienie na suwnicę.”
Co było dalej, wiemy wszyscy, mimo wszelkich prób i tych wszystkich usiłowań, byśmy nie wiedzieli. Wiemy, albo powinniśmy wiedzieć, ponieważ to, co było dalej, to taka sama część naszej historii, jak ta, o której i ja, jako dziecko i moje dzieci uczyły się, lub uczą na lekcjach historii Polski. Więc wiemy (lub powinniśmy wiedzieć), że któregoś dnia po Mszy Świętej podeszła do Bogdana Borusewicza i tak zaczęła ten nowy okres swojego życia, który ją wyniósł do pozycji pierwszego bohatera Sierpnia, by po latach sprowadzić ją do miejsca, w którym znajduje się dzisiaj. Biedna, opuszczona, wykpiona, a przede wszystkim znienawidzona przez tych, którzy w tej grze rozdają karty.
Wiele już napisano, zwłaszcza ostatnio tutaj na blogach, na temat, dlaczego historia tak niesprawiedliwie potraktowała ludzi, bez których nie bylibyśmy tu, gdzie jesteśmy. Borusewicz jest dziś marszałkiem Senatu i jednym z najbardziej hołubionych polskich polityków, Wałęsa, jak się już zapowiada, niedługo będzie bohaterem serii uroczystości z okazji rocznicy otrzymania nagrody Nobla, na które to uroczystości zjechać mają najwięksi i najbardziej znakomici z całego świata. Nawet Bogdan Lis, obecnie przybolszewicki polityk, chodzi w glorii jednego z najważniejszych bohaterów sierpnia.
Państwo Gwiazdowie, Krzysztof Wyszkowski, Kazimierz Świtoń, by nie wspomnieć innych, zupełnie już zapomnianych działaczy, takich jak zmarły niedawno Henryk Lenarciak, zostali skutecznie ze zbiorowej świadomości wyrzuceni. Prawdopodobnie, gdyby nie te już niemal trzy lata prezydentury Lecha Kaczyńskiego i działalność IPN-u, pies z kulawą nogą nie wiedziałby, że ci, co jeszcze nie umarli, w ogóle gdzieś jeszcze żyją. Raz do roku tylko byśmy oglądali w telewizji kolejkę lokalnych biznesmenów i polityków, kręcących się po wałęsowym ogródku, żeby przypomnieć się łaskawej pamięci jego i jego żony. A cała reszta obsługi historycznych aspiracji społeczeństwa pozostawałaby już tylko w rękach polityczno-biznesowo-medialnych trójek, wyznaczonych przez „sam pan wiesz, kogo", które by informowały, że, odwrotnie do tego, co nam się dotychczas wydawało, to nie Bulc nie wiedział w 1980 roku, kim jest Borowczak, a - wręcz przeciwnie - to Borowczak nie wiedział, kim jest Bulc.
Wróćmy jednak do pierwszej bohaterki mojego dzisiejszego tekstu, pani Anny Walentynowicz. Przyjechała więc ta młoda wtedy jeszcze kobieta do Gdańska, podjęła pracę w tej fabryce margaryny, skończyła kurs spawacza, poszła pracować do Stoczni, a później, po latach, któregoś dnia uznała, że trzeba tępić czerwoną hołotę i rzuciła się w ten ogień.
W Dzienniku, również dzisiejszym, Robert Mazurek rozmawia ze Sławomirem Cenckiewiczem, który przypomina swoją rozmowę z Adamem Hodyszem - kolejnym bezlitośnie zapomnianym bohaterem lat Solidarności, który mu miał kiedyś powiedzieć:
„To bzdura, że najłatwiej było zwerbować robotników. Robotnik myślał tak: ‘Stoję przy imadle tutaj, to jak mnie wypieprzą ze stoczni, to będę stał przy imadle gdziekolwiek'. Natomiast naukowiec, literat, jak usłyszał od SB, że koniec z jego wspaniałą pracą, czy wydawaniem książek, miękł łatwiej.”
Ktoś powie, że to nieprawda. Bo na przykład, raz to Wałęsa był Bolkiem, innym razem Maleszka - Ketmanem. Raz bohaterem była Anna Walentynowicz, innym razem tym, który się nie ugiął był Zbigniew Herbert. No wiec, pozostaje nam w takim razie ustalić, kto stanowił regułę, a kto był od tej reguły wyjątkiem. Historycy w IPN-ie mają odpowiednie klucze, więc mogą nam coś na ten temat powiedzieć. Ja mogę tylko polegać na swojej ograniczonej wiedzy i intuicji. A zarówno moja wiedza, jak i intuicja, mówią mi, że Walentynowicz nie była wyjątkiem. Wyjątkiem był Wałęsa i Herbert. Tak na marginesie, ciekawe to bardzo i paradoksalne, że to akurat jedyne miejsce, gdzie ci dwaj słynni Polacy są w stanie się zejść.
Ale, niezależnie od tego, jak się te wyjątki z regułami układać będą, nie mówimy o nich. Tych dwóch, a już zwłaszcza Wałęsę, jestem w stanie zrozumieć. Mówimy o Annie Walentynowicz. Ja bym bardzo chciał wiedzieć, jak to się stało, że ona skoczyła w pewnym momencie w ten ogień i nie było takiej mocy, żeby choć przez krótką chwilkę pomyślała, że to jest zbyt bolesne, albo nieopłacalne, albo po prostu za trudne. Jak to się stało, że nie skorzystała z tylu ciekawszych ofert? A musiała ich mieć bez liku. Chciałbym, żeby ktoś się ją o to zapytał, żeby o tym opowiedziała, żeby ogólnopolskie media pozwoliły nam usłyszeć historię kogoś właśnie takiego. Ale pewne nie usłyszymy. Już Bogdan Borusewicz wyraźnie powiedział, że on sobie nie życzy, żeby można było opowiadać jego historię i historię tych, którymi on gardzi, na tych samych zasadach. Że albo on, albo oni. A w tej sytuacji, nawet gdyby ktoś się nad wyborem zastanawiał, wybór jest jasny.
No więc pewnie nie usłyszę już opowieści Anny Walentynowicz. Trudno. Ale sobie jakoś poradzę. Będę patrzył na zdjęcia. Na zdjęcie Wolszczana, zdjęcie Herberta, zdjęcia Wałęsy, i wreszcie na to dzisiejsze zdjęcie Walentynowicz. Będę patrzył na nią, jak stoi w tym swoim płaszczu, z siwymi włosami i z tą kulą, na tym smutnym i pustym placu. I będę już wiedział.

środa, 15 października 2008

O Leszku Balcerowiczu, Annie Walentynowicz i nowej kuchence gazowej

Pisałem niedawno tu o Margaret Thatcher, wcześniej o Annie Walentynowicz, a w międzyczasie nawet zahaczyłem o Monty Pythona. I do każdego z tych tematów, podszedłem bardzo poważnie i baaaaardzo pozytywnie. Czasem wydaje mi się, że sprawa jest zamknięta, a czasem - ni stąd ni z owąd - przychodzi mi do głowy, że jednak warto by było coś dorzucić. To uczucie niedosytu pojawia się, ile razy patrzę na zdjęcie pani Walentynowicz tu obok, po prawej stronie, jednocześnie przypominam sobie głosy komentarzy pod moim wpisem poświęconym pani Thatcher, gdzie zarzucano mi schizofrenię (Thatcher i Walentynowicz - śmiechu kupa!), a któregoś dnia włączam telewizor i widzę, jak w TVN-ie, za podpuszczeniem Leszka Balcerowicza, siedzą nasi lokalni spece od kapitalizmu i dyskutują z jakąś siostrą zakonną na temat biedy. Skoro więc trzeba coś powiedzieć, to trudno, żeby nie mówić. A więc mówię. Zaczniemy od Monty Pythona. Posłuchajcie.
Jest taki skecz, pod tytułem ‘Skecz o nowej kuchence'. Mówiąc najkrócej, jest tak, że do drzwi niejakiej pani Pinnet pukają przedstawiciele gazowni, czy może tylko sklepu z kuchenkami gazowymi, bo przywieźli jej kuchenkę. Pani Pinnet się cieszy, bo na tę kuchenkę czekała, jednak okazuje się, że panowie na fakturze mają napisane Crump, a nie Pinnet. Poza tym wszystko się zgadza. Są dwie możliwości. Oni zabiorą kuchenkę do sklepu, poprawią błąd i za jakieś dziesięć tygodni pani Pinnet dostanie swoją kuchenkę. Mogą jednak pójść pani Pinnet na rękę i, o ile ona zechce się podpisać, jako Crump, sprawa będzie załatwiona. Po chwili okazuje się, że ze względów proceduralnych, oni nie mogą tej kuchenki podłączyć. Brakuje jakiegoś papierka. A właściwie kilku. Sprawę być może da się załatwić, ale potrzebny jest inny dokument, którego akurat nie ma. Trwa bardzo ambitna dyskusja na temat, jak zgodnie z przepisami rozwiązać problem pani Pinnet, a ponieważ panowie ze sklepu są bardzo życzliwi, a jest ich bardzo wielu, wszyscy uradzają, że w przypadku sytuacji alarmowej, dałoby się tę kuchenkę zainstalować właściwie bez zbędnych procedur. Ktoś wpada na pomysł, żeby panią Pinnet otruć gazem i wtedy do ustalenia pozostanie tylko, czy zapisać to w raporcie, jako morderstwo, czy samobójstwo. Pani Pinnet wesoło przystaje na propozycję i wszyscy się już mogą śmiać do woli.
Kiedy grupa Monty Pythona produkowała swój Latający Cyrk, mieliśmy koniec lat 60-tych i początek 70-tych. W Polsce akurat kończył Gomułka i zaczynał Gierek i dowcip z kuchenką, nawet gdyby był w naszej telewizji prezentowany, byłby raczej niezrozumiały. To znaczy, wiedzieliśmy, co to jest kuchenka gazowa i wiedzieliśmy też, co zrobić, żeby ją kupić, no ale raczej o dowiezienie jej do domu i zainstalowanie, musielibyśmy się pomartwić już indywidualnie. Indywidualnie też musielibyśmy ją wnosić po schodach, bo winda akurat byłaby zepsuta, a domki jednorodzinne też raczej nie były powszechnie dostępne.
Cała reszta oczywiście, czyli banda debilnych sprzedawców, kupa zbędnych papierkowych procedur i ostateczna śmierć pani Pinnet z rąk nieludzkiego systemu była dość jasna, tyle że może nie aż tak śmieszna.
Kiedy Anglicy tkwili w swoim specyficznym rodzaju socjalizmu i mieli przed sobą jeszcze dobre dziesięć lat do wejścia pani premier Thatcher, myśmy wciąż jeszcze czekali na prawdziwe sklepy, prawdziwe towary w sklepach i prawdziwe kredyty na zakup domu na przykład. W Wielkiej Brytanii przyszła pani Thatcher, rozgoniła całą tę biurokratczno-związkową bandę nierobów, a myśmy wciąż czekali na swoją Thatcher, swojego Reagana, swoją wolność, swój sens życia, swój kapitalizm.
Przyszedł rok 1989, później 1990, później 1991 i okazało się, żeśmy się doczekali. Tyle, że zamiast obiecanego kapitalizmu, przyszli jacyś dziwni panowie i przynieśli nam gazową kuchenkę. Ładną, funkcjonalną, wnieśli po schodach, postawili w drzwiach i powiedzieli, że mamy ją sobie zainstalować, tyle, że wcześniej dobrze by było pozałatwiać parę rzeczy po urzędach, bo inaczej nie będzie działała.
A po nich przyszli inni panowie i powiedzieli, że to, co mamy, nazywa się kapitalizm, a jeśli nam się on nie podoba, to wyłącznie dlatego, że jesteśmy zanurzeni w komunie, że na takich jak my mówią w cywilizowanym świecie homo soveticus i że powinniśmy się bardzo starać zwalczyć tę naszą post-sowiecką gnuśność i zabrać się do pracy. Wtedy świetnie sobie z nasza kuchenką poradzimy.
Mija już niemal 20 lat od czasu, gdy dostaliśmy to, na co - wydawało się - czekamy i o co - wydawało się - walczyliśmy i się modliliśmy. Efekt jest taki, że w telewizji występują finansowi eksperci, byli ministrowie finansów, wybitni ekonomiści, liberalni politycy i w dalszym ciągu tłumaczą nam, że wszystko jest w jak najlepszym porządku, że - co więcej - jest nawet lepiej, niż było, a jeśli jeszcze są jakieś obszary biedy, biurokracji, czy zwykłego gnoju, to wyłącznie dlatego, że wciąż ze społeczeństwem („tym społeczeństwem") nie jest tak, jak ma być.
Minister Balcerowicz załatwił podstawy, premier Bielecki sprawy umocnił, komuniści, po odpowiednich kursach zarządzania gospodarką rynkową, popchnęli sprawy do przodu, premier Buzek wprowadził odpowiednie reformy, premierzy Oleksy, Miller i Belka znaleźli nam bezpieczne miejsce w Europie, w wielu domach pojawiły się komputery, na każdym rogu zapewniono nam dostęp do tanich kredytów, więc i mamy już to, co chcieliśmy. Kapitalizm na piętnaście fajerek, albo przynajmniej na cztery gazowe palniki marki Mastercook. A wszystko bez najmniejszej konieczności szukania naszej własnej Margaret Thatcher.
Więc jednak chciałem wyrazić, jeśli można, opinię, że bez Margaret Thatcher się nie dało. I się nie da. Owszem, bez Margaret Thatcher być może uda się bardzo skutecznie - zresztą już się udało - wmówić części społeczeństwo, że to, z czym mamy do czynienia to ten słynny, wyśniony kapitalizm, a jeśli ktoś tego nie widzi, to jest albo ślepy, albo leniwy, albo - co najbardziej prawdopodobne - wcale tego kapitalizmu nie chce. Przyśle się specjalnych mistrzów od wyjaśniania zawiłości wolnego rynku, którzy ludziom pokażą, że kapitalizm to nie rozdawanie, ale ciężka praca. Że kapitalizm, to nie leżenie brzuchem do góry, ale produkcja. Że to nie kolejne wolne dni od pracy, ale dodatkowe etaty. Że to nie zasiłki, ale pensje. Bo z zasiłków emerytury nie będzie, tylko bieda i smutna starość.
I wtedy to społeczeństwo, które już wie, czego się można spodziewać po każdej ze stron tego eksperymentu, spojrzy na zdjęcie Anny Walentynowicz, które straszy każdego z nas od rana do rana, i odetchnie z ulgą. To nie my. My jesteśmy nowocześni, my znamy cenę pracy i cenę pieniądza. A ta dzielna kobieta? No, trudno. Kiedyś była bohaterem, ale tak się złożyło, że nie wsiadła do tego tramwaju. Ale nie tylko ona. Wielu innych musiało zapłacić cenę za to, że nie potrafili wyrwać się ze starych sowieckich przyzwyczajeń i sentymentów.
Byli jednak tacy, co potrafili. Potrafił na przykład robotnik Frasyniuk, robotnik Bujak, robotnik Wałęsa, robotnik Borowczak, nawet robotnik Leszek Miller. A to tylko prości robotnicy. Ileż to poza nimi, intelektualistów, urzędników, profesorów, zwykłych magistrów dało sobie radę w nowych czasach! Anna Walentynowicz nie dała rady. Zresztą wcale nie wiadomo czy naprawdę chciała. Albo państwo Gwiazdowie, Albo taki Świtoń. Czy oni tak naprawdę chcieli?
Więc niech się cieszą, że zamiast Thatcher mieliśmy zwolennika społecznej gospodarki rynkowej, jak Balcerowicz, a nie dzikiego, bezwzględnego kapitalizmu, jak premier Wielkiej Brytanii. Ona by narodowi pokazała, gdzie pieprz rośnie. Przy profesorze Rostowskim i ekspercie Ryszardzie Petru pani Anna przynajmniej ma gdzie mieszkać i z czego żyć. Thatcher najpewniej oddałaby ją do przytułku.
Otóż jeszcze raz powtarzam. To nie jest tak. Może pan Petru i elity by tak bardzo chciały, ale to nie prawda. Gdyby w Polsce rządziła Margaret Thatcher, to zdjęcie tu w tej formie by nie wisiało. Anna Walentynowicz nie stałaby biedna, stara, smutna i zgorzkniała na tym szarym dziedzińcu Gdańskiej Stoczni, bo by w tym czasie spędzała swoje lata na zasłużonej, godnej emeryturze. Nie tylko dlatego, że kapitalizm to system, który ma szacunek dla swoich bohaterów, ale przede wszystkim dlatego, że kapitalizm to system dla ludzi dzielnych, pracowitych, uczciwych i utalentowanych. Czyli dokładnie dla takich ludzi, jakimi są Polacy. I jakim człowiekiem jest Anna Walentynowicz. Nie leniów, głupców i kombinatorów. Nie dla podrzuconych nie wiadomo skąd i przez kogo biznesmenów. Nie dla gangsterów i szemranych towarzystw wzajemnej adoracji.
Ale ja mówię o prawdziwym kapitalizmie. Nie o kapitalizmie z jedną kuchenką gazową i piętnastoma menelami z papieroskami w ryjach. Którzy - owszem - mogą nam parę spraw załatwić. Ale pod warunkiem, że wcześniej zgodzimy się zdechnąć.

Wobec Zamętu

  Nasz e ciało składa się z około 30 bilionów komóre k, k tóre współżyją z 38 bilion ami bakterii . Każda komórka ma własne życie i swoje ...