Gdy Uniwersytet Warszawski się najeboł

 

Zacznijmy może od przedstawienia obu bohaterów dzisiejszej notki. Oto przed nami Zofia Załęska, jak podają internety, autorka książek,oraz absolwentka kulturoznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim i Szkoły Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Pracowała jak najbardziej w „Gazecie Wyborczej”, a jej publikacje można było znaleźć między innymi w „Tygodniku Powszechnym”, „Zeszytach Literackich” i w czymś jeszcze o nazwie „Dwutygodnik.com”. Nie należy chyba dodać, że poza tym wszystkim Załęska to stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Idziemy teraz śladem owej naukowczyni i, jak się nagle okazuje, również artystki, i trafiamy do Gniezna, a konkretnie do znajdującego się tam Muzeum Początków Historii Polski. Zaglądamy do środka, a tu akurat odbywa się wystawa „Re: średniowiecze. 1000 lat, 1000 wersji”, i przy wejściu do pięknej sali wita nas elegancki pan w okularach i objaśnia nam założenia i sens tego co tam nam przyniosła i zostawiła wspomniana pani Zosia:

Wystawa ma na celu ukazanie i badanie recepcji średniowiecza na przestrzeni epok, od renesansu aż do czasów nam współczesnych. Stanowiąca jeden z jej elementów, instalacja artystyczna autorstwa Zofii Załeskiej, historyczki sztuki i badaczki ikonografii średniowiecza, dotyka zagadnienia, jak współczesny język komunikacji – memy – rezonuje z estetyką epoki. Teraz ikonografia z tamtej epoki jest traktowana często w kulturze masowej jako memy, co ilustruje właśnie ta część naszej wystawy. Jednym z najpowszechniejszych tematów była wówczas religia, gdzie specyficzny sposób przedstawiania postaci, odbierany dziś wręcz jako karykaturalny współgra ze humorem internetowym. W pewnym sensie jest to nawiązanie do dawnej tradycji wśród skrybów i iluminatorów, umieszczania na marginesach średniowiecznych ksiąg religijnych (modlitewników, psałterzy, Biblii) scen komicznych, groteskowych, a nawet rubasznych, w niczym nie przystających do religijnych tekstów którym towarzyszyły. Jednym z najpowszechniejszych tematów była wówczas religia, gdzie specyficzny sposób przedstawiania postaci, odbierany dziś wręcz jako karykaturalny współgra ze humorem internetowym. W pewnym sensie jest to nawiązanie do dawnej tradycji wśród skrybów i iluminatorów, umieszczania na marginesach średniowiecznych ksiąg religijnych (modlitewników, psałterzy, Biblii) scen komicznych, groteskowych, a nawet rubasznych, w niczym nie przystających do religijnych tekstów którym towarzyszyły. Dokładnie odwrotnie jak w memach groteskowe teksty towarzyszą oryginalnym miniaturom. Prezentowane prace są autorską wypowiedzią artystyczną autorki, znawczyni ikonografii średniowiecznej.

W tym momencie znawczyni średniowiecznej ikonografii już z nami nie ma, ale my jak najbardziej widzimy ikonografię, którą ona nam zostawiła, a tam obraz ubiczowanego Jezusa i podpis: „Kiedy chciałeś wykąpać kota”. Zaglądamy obok, a tam kolejna z nich, i kolejna i kolejna… I dalej już nie oglądamy, bo one są tak samo słabe i przede wszystkim głupie, że zwyczajnie nie warto. Ale zamiast tego przypominamy sobie pewien internetowy mem sprzed lat, gdzie na zdjęciu widzimy czarne, zawinięte w pieluszki niemowlę i ten podpis: „Kiedy codziennie się modlisz, żeby córka urodziła ci wnuka, a zamiast tego dostajesz małpę”. Nie wiem oczywiście, czy ktokolwiek naukowo skomentował ów żart, natomiast jestem pewien, że gdyby o komentarz poproszono wspomnianego sztukmistrza z Gniezna, ten by mógł napisać coś takiego:

„W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych w Belgii jednym z najpowszechniejszych tematów naukowych debat była tzw. murzyńskość, gdzie specyficzny sposób przedstawiania postaci, odbierany dziś wręcz jako karykaturalny współgra z humorem internetowym. W pewnym sensie jest to nawiązanie do dawnej tradycji komentowania tej kwestii w sposób komiczny, groteskowy, a nawet rubaszny, w niczym nie przystający do naukowych debat, którym towarzyszyły”.

No tak by to pewnie mogło wyglądać, ale nie wygląda, bo dzisiejsi naukowcy nie są już tacy odważni jak kiedyś. Ja natomiast chciałbym wspomnieć dawne czasy tu w Polsce, a konkretnie w Katowicach, gdzie mieszkam. Otóż mamy tu legendarną już mocno tzw. Halę Parkową, w której miały miejsce bardzo poważne rockowe koncerty, ale też było kino. Z nie wiadomo jakiego powodu, wyprawa do kina w Hali Parkowej wiązała się w czasach głębokiego PRL-u z koniecznością konfrontacji z klasyczną śląską hołotą i nie było w tym nic dziwnego, gdy seansom towarzyszyły nieustanne głośne komentarze. Poszedłem kiedyś na jeden z moich od wieków ulubionych filmów, western Petera Fondy, Wynajęty człowiek. Otóż jest tam taka scena jak jeden z bohaterów, młody chłopak zostaje zastrzelony przez złych ludzi, którzy połakomili się na jego konia. Chłopak leży umierając, z ust płynie krew, ten się krztusi i płacząc, ostatnim tchem, woła „Mamo!”. I umiera. W tym momencie z ciemności dobiega charakterystyczny ryk: „Ale się najeboł!”

Tu też nie pamiętam żadnego mądrego na ten temat komentarza, odnośnie adekwatności, rubaszności i kultury memów. A zatem sam to, ale też i wszystko co tu napisałem, skomentuję refleksją, że dziś dzieci tamtego żula sprzed lat profesorzą się na Uniwersytecie Warszawskim.